Trzy życia, brak cofania, wszystko w prawo
Czego dzieci uczą się w Muzeum Gier Video w Karpaczu — a co rodzice sobie przypominają.
To są trzy zdania, które słyszymy w naszym muzeum najczęściej. Wypowiada je dziecko, w wieku siedmiu, dziewięciu, dwunastu lat. Spogląda na ekran, na rodzica, na ekran znowu. I nie rozumie.
„Tylko trzy życia?"
„Jak w coś takiego mogliście grać?"
„Czemu Mario nie idzie w lewo?"
Pierwsze pytanie pada przy Nintendo NES. Mario biegnie, dziecko podskakuje za pomocą jednego przycisku, traci pierwsze życie, traci drugie, traci trzecie — koniec gry. Zaczyna od pierwszego poziomu. Dziecko patrzy na rodzica z wyrzutem.
Drugie pada przy grze Arkanoid, Tank lub Pac-Man. Ekran pokazuje białe i kolorowe kwadraty. Dźwięk to piiip-piup-piiip. Dziecko jest po prostu zaskoczone, że można było być szczęśliwym, mając do dyspozycji tyle pikseli.
Trzecie — o Mario — pada zawsze. Zawsze. Stary Super Mario Bros. nie ma cofania kamery. Ekran przewija się tylko w prawo. Dziecko, wychowane na grach, w których kamera podąża dokąd chce, nagle musi zaplanować trasę, zanim ruszy. „Czemu Mario nie idzie w lewo?"
I wtedy zaczyna się nasz ulubiony moment dnia.
Rodzic chwyta pad
Mówiliśmy już to wiele razy, ale powtórzymy: w Muzeum Gier Video w Karpaczu to dorośli grają najwięcej. Nie dzieci. To rodzic, który przyszedł, żeby pokazać dziecku „o, ja na tym grałem", po piętnastu minutach przestaje pokazywać i zaczyna grać.
Bo trzeba przejść tę cholerną planszę.
Bo gdy nie poszło za pierwszym razem, drugim razem ma się być sprytniejszym.
Bo gdy się ma trzy życia, każdy skok jest decyzją.
Te zasady, które dziś dziecko uważa za niesprawiedliwe, były kiedyś naturalnym językiem zabawy. Trzy życia uczyły uważności. Brak cofania uczył planowania. Niekończące się prawo uczyło konsekwencji.
Nie idealizujemy tego — gry były prostsze, bo komputery były słabsze, nie dlatego, że ktoś chciał wychować pokolenie filozofów. Ale była w tym pewna higiena, której dzisiejszy gameplay już nie ma.
I to właśnie ta higiena uderza dorosłego, gdy znów chwyta pad, na którym nie trzymał ręki przez trzydzieści lat.
Bartek, Magda, River Raid
Każdy ma swój pierwszy moment.
Bartek pierwszy raz zobaczył River Raid u kuzyna. Atari, joystick, samolot, który strzela do samolotów. „Wow, można to zobaczyć w domu?" Rodzice Bartka nigdy nie mieli pieniędzy na luksusy, ale „starali się do oporu", żeby zdobyć dla niego perełkę. Pierwszym komputerem Bartka był Commodore 64 z magnetofonem. Potem dorzucili kartridż TURBO. To była dla niego nagroda, nie codzienność.
Magda też grała w River Raid. Na zniszczonym joystiku, który psuł się co kilka tygodni. Wymieniała się ze znajomymi — Commodore na Atari, Atari z powrotem na Commodore. Ulubiona gra: Robbo. Polski robocik przechodzący między komnatami. Polska gra Janusza Pelca z 1989 roku. Gdyby ktoś jej wtedy powiedział, że za trzydzieści lat otworzy muzeum z konsolą, na której grała — zaśmiałaby się.
Przez wiele lat Bartek i Magda nie wiedzieli o sobie nawzajem. Ale ten sam samolot — River Raid — strzelał ich oczami w dwóch różnych mieszkaniach w PRL.
Dziś River Raid włącza się w Karpaczu. Bartek go uruchamia. Magda obserwuje. Goście grają.
I dlatego mamy to muzeum.
Co dziecko zabiera ze sobą
Dziecko wychodzi z muzeum z trzema rzeczami.
Pierwsza — zaskoczenie, że rodzic potrafi się tak ekscytować zwykłą piłką odbijającą się od paletek (UNITRA Tele-Set GTV 881, 1977 — pierwsza polska konsola).
Druga — pierwszy w życiu kontakt z grą, w której nie wolno zapauzować. Trzeba teraz, trzeba uważać, trzeba pamiętać. Dzisiejszy gameplay tego nie uczy. Stare gry — uczyły to mimochodem.
Trzecia — obraz rodzica, który przestaje być poważny. Tata pochylony nad pegasusem, koncentrujący się jak nad rachunkami, ale uśmiechnięty jak zapewne nigdy nie był uśmiechnięty nad rachunkami. „A widziałeś, jak ja go skoczyłem?". Dziecko poznaje rodziców z innej strony. Pojawiają się nowe tematy do wieczornych rozmów. Dla rodzica to jest bonus — dla dziecka jest to fundament.
Nie planowaliśmy, że nasze muzeum będzie tak działać. Wiedzieliśmy, że ludzie 35+ wracają do dzieciństwa — to było jasne od pierwszego dnia. Ale to, że dzieci nieświadomie odgrywają rolę przewodnika dla rodziców, że to ich pytania („tylko trzy życia?") są pretekstem dla rodzica, by się nareszcie zatrzymać i pograć — tego nie planowaliśmy.
To się dzieje samo. I to jest najlepsza rzecz, jaka mogła się przy tym muzeum przydarzyć.
Co tu można
W Muzeum Gier Video w Karpaczu jest ponad 120 konsol w gablotach — od Magnavoxa Odyssey z 1972 roku (pierwsza domowa konsola w historii) po PlayStation 4. Atari, NES, SNES, Mega Drive, Game Boy, Pegasus, Commodore 64, ZX Spectrum, Casio Loopy, Virtual Boy — i jeszcze setka innych.
Są też stanowiska, na których można realnie zagrać. Tekken 3, Super Mario, Tetris, Street Fighter, Contra, River Raid, Sonic. Bez przewodnika, bez kolejki, bez limitu czasu — w swoim tempie, na swoich zasadach.
Bilet Dwa Muzea (Klocki + Gry Video) można rozbić na różne dni. Dziś jedno muzeum, jutro drugie. Albo dziś jedno, za miesiąc drugie. Bilet jest Wasz, kiedy chcecie.
Wpadnijcie. Pokażcie dziecku, czemu Mario nie idzie w lewo. Zobaczycie, co stanie się dalej.
Ulica Mickiewicza 11, Karpacz. Wejście od ulicy Konstytucji 3 Maja, drzwi naprzeciw wejścia do Muzeum Klocków. Codziennie 10:00–18:00.
Bartek i Magda — Muzeum Gier Video w Karpaczu
